Als vechten en vluchten allebei geen optie zijn, zet je systeem alles op een lager pitje. Je voelt dan weinig, je komt moeilijk in beweging en alles gaat op de automatische piloot. Dat is geen luiheid maar een derde stand. Je komt eruit via kleine beweging en contact, niet via jezelf toespreken.
Het is niet dat je niet wilt. Er komt gewoon niets op gang.
Je zit op de bank en weet precies wat er te doen is. Je staat alleen niet op. Later op de avond sta je wel bij de koelkast, zonder dat je bewust bent geweest van de weg ernaartoe.
Dat wordt uitgelegd als gebrek aan motivatie. Ik wil je een andere lezing geven, want er is een derde stand naast vechten en vluchten.
Wat bevriezing doet
Als een dreiging te groot is om te bevechten en te dichtbij om voor te vluchten, kiest je systeem de laatste optie: uitzetten. Je hartslag zakt, je spieren verslappen, je waarneming wordt doffer.
Bij een dier is dat een korte toestand die daarna met trillen weer wegvalt. Bij mensen kan hij blijven hangen, vooral als er lange tijd iets speelde waar je niets aan kon veranderen.
“Uitzetten was de laatste optie die je systeem had, en het koos hem goed.”
Waarom het rond eten zo verwarrend is
In deze stand zijn honger en verzadiging allebei zwak. Je kunt uren niets voelen en daarna in één keer veel eten, zonder dat er een moment was waarop je het besloot.
Dat eten is zelden troost. Het is een poging om wakker te worden. Kauwen, smaak en suiker zijn prikkels, en prikkels halen je tijdelijk uit de dofheid.
Daarom werkt het even, en daarom komt het terug zodra de prikkel weg is.
Het helpt om dat te weten voordat je erover oordeelt. Wie denkt dat hij uit zwakte at, komt uit bij schuld. Wie ziet dat hij probeerde wakker te worden, komt uit bij een vraag: wat brengt me op een andere manier bij de les. Op die vraag zijn antwoorden te vinden.
Waarom strenger zijn hier niets doet
Bij vechten of vluchten kun je nog iets sturen. In bevriezing is er niets om te sturen; het systeem staat juist uit.
Jezelf toespreken vraagt dan iets van een deel dat op dat moment het minst bereikbaar is. Het levert vooral schuldgevoel op, en schuld is spanning, en spanning duwt je dieper in dezelfde stand.
Wat wel helpt
Begin heel klein. Je voeten op de grond zetten. Je handen bewegen. Rechtop gaan zitten. Niet opstaan en de dag redden. Eén beweging.
Gebruik prikkels van buiten. Koud water, een raam open, muziek met een duidelijk ritme. Van buitenaf komt er sneller iets binnen dan van binnenuit.
Zoek een stem. Iemand bellen of een spraakbericht luisteren. Contact haalt mensen sneller uit deze stand dan welke oefening ook.
Laat het trillen als het komt. Sommige mensen krijgen trillingen of een diepe zucht als het weer op gang komt. Dat is de reactie die zich afmaakt, en het mag.
Zet je voeten plat op de grond en duw er tien seconden zachtjes tegenaan. Kijk daarna of er iets veranderd is aan hoe helder de kamer eruitziet. Bij veel mensen is dat zo, en het verrast ze.
De vraag die alles verschuift
Zolang je vraagt waarom je jezelf niet in beweging krijgt, zoek je naar een tekort. Vraag je waar staat mijn systeem nu op, dan wordt het iets anders: geen karakterkwestie, maar een stand waar een uitweg uit is.
Veelgestelde vragen
Is dit hetzelfde als uitstellen?
Nee. Bij uitstellen doe je iets anders. Bij bevriezing komt er niets op gang, ook niet iets leuks. Dat onderscheid is het duidelijkste kenmerk.
Hoort dit bij een depressie?
Het kan erop lijken en het is niet hetzelfde. Bevriezing komt en gaat, vaak rond bepaalde momenten. Houdt het weken aan, of is er weinig plezier in dingen, kijk dan met een huisarts mee.
Waarom kom ik er 's avonds vaker in?
Omdat je dan de hele dag hebt geduwd tegen iets wat niet opgeloste raakte. Zodra de druk wegvalt, valt het systeem terug in de stand die het minste kost.
Helpt sporten hiertegen?
Beweging helpt, maar begin klein. Een zware training vanuit deze stand voelt onmogelijk en wordt dan weer bewijs dat het niet lukt. Vijf minuten lopen doet hier meer.